رشد ذهنی کودکان یعنی این که مغز کودک بتواند بهتر فکر کند، بهتر تمرکز کند، احساساتش را بشناسد، و توانایی حل مشکلات را داشته باشد، والدین هرچه زودتر به رشد ذهنی کودک توجه کنند، آینده ای تحصیلی و شغلی و حتی روابط عاطفی قوی تری کودک خواهد داشت، در دنیای امروزی که کودکان از سنین خیلی پایین در معرض گوشی های موبایل و تلوزیون قرار می گیرند، والدین باید بیش از هر زمان دیگری باید بدانند که بهترین روش تقویت رشد ذهنی در کودکان چیست واز کجا باید آموزش ببینند، ما در این مطلب مقاله به زبان ساده و صمیمی و با نگاهی علمی و کاملاً کاربردی، راهکارهایی را بررسی می کنیم که بتوانید در همان محیط خانه، ذهن کودک خود را فعال تر، خلاق تر و متمرکزتر پرورش دهید.
رشد ذهنی کودک دقیقا یعنی چه
مهم ترین ابعاد رشد ذهنی کودک شامل این موارد است:
- رشد شناختی، یعنی توانایی فهمیدن، فکر کردن، استدلال و حل مسئله را داشته باشد
- رشد زبانی، یعنی توانایی صحبت کردن، فهم کلمات، جمله ساختن و گوش دادن فعال
- رشد توجه و تمرکز، یعنی این که کودک بتواند برای مدتی روی یک فعالیت بماند و حواسش کمتر پرت شود
- رشد خلاقیت، یعنی توانایی ایده دادن، داستان ساختن، راه های جدید برای بازی و حل مسئله پیدا کردن
- رشد مهارت های اجرایی، مثل برنامه ریزی ساده، به یاد آوردن کارها، نظم دادن به وسایل و کنترل تکانه ها
- رشد اجتماعی و عاطفی، یعنی شناخت احساسات خود و دیگران و یاد گرفتن همدلی و همکاری
در زمانی که درباره ای بهترین روش های تقویت رشد ذهنی کودکان صحبت می کنیم، منظور این است که به طور همزمان به همه این بخش ها توجه کنیم، نه این که فقط کودک را روی فلش کارت و حفظ کردن اعداد و حروف فشار بیاوریم.
اصول طلایی تقویت رشد ذهنی کودکان
در این بخش سراغ اصولی می رویم که مثل ستون های اصلی ساختمان رشد ذهنی کودک هستند:
۱، پیوند عاطفی امن با والدین
اولین و مهم ترین عامل رشد ذهنی سالم، احساس امنیت عاطفی است، کودکی که مطمئن است والدین او را دوست دارند، او را می پذیرند و در کنار او هستند، مغزش با آرامش بیشتری رشد می کند.
برای ایجاد این پیوند عاطفی امن، این کارهای ساده اما مهم را انجام دهید:
- تماس چشمی و نوازش وقتی با کودک حرف می زنید
- توجه واقعی، یعنی وقتی با او هستید، موبایل را کنار بگذارید
- آغوش های بدون دلیل، فقط برای این که هست
- شنیدن احساسات او بدون قضاوت، مثلاً بگویید می فهمم عصبانی شدی
کودکی که امنیت عاطفی دارد، ذهن آزادتر و خلاق تری خواهد داشت، چون انرژی روانی او صرف ترس و اضطراب نمی شود.
۲، بازی آزاد، قوی ترین موتور رشد مغز
کودک از طریق بازی، قانون های دنیا را کشف می کند، نقش ها را تمرین می کند، احساساتش را بروز می دهد و هزاران ارتباط جدید در مغزش می سازد، بهترین نوع بازی برای رشد ذهنی کودک، بازی آزاد است، یعنی بازی ای که کودک بتواند در آن تصمیم بگیرد چه کار کند و چه نقشی بازی کند.
نمونه هایی از بازی های آزاد و مفید:
- لگو و ساختنی ها، که قدرت تجسم، حل مسئله و تمرکز را تقویت می کنند
- بازی های نقش آفرینی، مثل دکتر بازی، معلم بازی، فروشگاه بازی، که تخیل و مهارت های اجتماعی را بالا می برند
- نقاشی آزاد با مداد رنگی و آبرنگ، برای بروز خلاقیت و آرام سازی
- بازی با خمیر بازی، برای تقویت مهارت های حرکتی ظریف و تمرکز
نکته مهم این است که در بازی آزاد، شما کارگردان نباشید، فقط همراه و حامی باشید، اجازه دهید کودک سناریوی خودش را بسازد، حتی اگر به نظر شما عجیب و نامنظم بیاید، همین آزادی است که به مغز او اجازه می دهد ارتباط های جدید بسازد.
۳، کتاب خواندن و قصه گویی روزانه
کتاب و قصه، از موثرترین ابزارهای تقویت رشد ذهنی کودکان هستند:
- دایره لغات کودک گسترش می یابد
- قدرت تصویرسازی ذهنی او تقویت می شود
- کودک ساختار جمله ها را بهتر می آموزد
- ارتباط عاطفی شما با کودک عمیق تر می شود
سعی کنید هر روز حتی ده تا پانزده دقیقه وقت ثابت برای کتاب خواندن و قصه گویی داشته باشید.
۴، گفتگو با کودک و تشویق به پرسیدن سوال
یکی از اشتباهات رایج این است که فکر می کنیم کودکان نباید زیاد سؤال بپرسند، در حالی که سؤال پرسیدن مهم ترین نشانه کنجکاوی و رشد ذهنی است، برای تقویت رشد ذهنی، با کودک زیاد حرف بزنید، نه فقط دستور بدهید، درباره کارهای روزمره توضیح بدهید.
- به جای این که فقط بگویید لباس بپوش، بگویید چون هوا سرد است، اگر لباس نپوشیم ممکن است سرما بخوریم، بدن ما برای سالم ماندن به گرما نیاز دارد،
- وقتی به پارک می روید، درباره درخت ها، رنگ برگ ها و شکل ابرها حرف بزنید
- اگر چیزی را نمی دانید، صادقانه بگویید نمیدانم، بیا با هم تحقیق کنیم
این مدل گفتگوها، تفکر علت و معلولی و تحلیل ساده را در ذهن کودک فعال می کند
روش های عملی برای تقویت رشد ذهنی کودکان در سنین مختلف
حالا که اصول کلی را گفتیم، بیایید ببینیم در هر گروه سنی چه کارهای مشخصی می توانید انجام دهید تا رشد ذهنی کودک شما تقویت شود.
تقویت رشد ذهنی کودک از تولد تا سه سالگی
در این سن، مغز کودک با سرعتی باورنکردنی رشد می کند، مهم ترین نیازهای او در این دوره، ارتباط عاطفی، حس امنیت و تجربه های حسی ساده و امن هستند
کارهایی که در این دوره کمک کننده هستند
- در آغوش گرفتن زیاد، تماس پوستی و حرف زدن آرام با نوزاد
- واکنش نشان دادن به لبخند و صداهای کودک
- استفاده از اسباب بازی های ساده مثل جغجغه، عروسک نرم، حلقه های رنگی
- تشویق کودک به سینه خیز رفتن و راه رفتن در محیطی امن
در این سن هیچ نیازی به فلش کارت های سنگین یا آموزش فشرده نیست، بهترین هدیه شما آرامش، محبت و حضور فعال در کنار کودکتان است.
تقویت رشد ذهنی کودکان سه تا شش سال
در این دوره، زبان کودک بسیار قوی تر می شود و تخیل او اوج می گیرد، این بهترین زمان برای پرورش خلاقیت، مهارت های اجتماعی و پایه های تفکر منطقی است
- قصه گویی خلاق، داستان را شروع کنید و از او بخواهید ادامه دهد
- بازی های نقش آفرینی، مثل دکتر و مریض، فروشگاه، مدرسه
- نقاشی و کاردستی با قیچی بی خطر، چسب، کاغذ رنگی
- سوال پرسیدن درباره احساسات، مثلاً بپرسید وقتی دوستت اسباب بازیت را گرفت چه احساسی داشتی
در این سن، تحقیر و مقایسه با دیگران، ضربه جدی به اعتماد به نفس و رشد ذهنی کودک می زند، به جای گفتن ببین فلان بچه چقدر بهتر نقاشی می کشد، تلاش و پیشرفت خود او را نسبت به قبلش ببینید و تشویق کنید.
تقویت رشد ذهنی کودکان هفت تا دوازده سال
در سن مدرسه، تمرکز، مهارت های اجرایی و حل مسئله اهمیت بیشتری پیدا می کند، در این سن می توانید با روش های هدفمندتر رشد ذهنی را تقویت کنید
- کمک به برنامه ریزی تکالیف، مثلا با هم تصمیم بگیرید چه ساعتی تکلیف بنویسد، چه ساعتی استراحت کند
- تشویق به خواندن کتاب های طولانی تر و متنوع، نه فقط کتاب درسی
- مشارکت دادن کودک در تصمیم های کوچک خانواده، مثلاً انتخاب برنامه آخر هفته یا چیدن سفره
- بازی های فکری مثل شطرنج، سودوکو ساده، معماهای تصویری
یادتان باشد نمره تنها شاخص رشد ذهنی کودک نیست، کودکی که خوب فکر می کند، سوال می پرسد، می تواند احساسات خود را بیان کند و با دیگران همکاری کند، از نظر ذهنی سالم است، حتی اگر همیشه بیست نگیرد.
نتیجه گیری
تقویت رشد ذهنی کودکان یک پروژه کوتاه مدت نیست، سفری است که از روزهای اول تولد شروع می شود و تا سال های نوجوانی و حتی بعد از آن ادامه دارد، در این مسیر، شما لازم نیست فوق تخصص روانشناسی باشید، کافی است بدانید مغز کودک با چه چیزهایی رشد می کند، عشق، امنیت عاطفی، بازی آزاد، کتاب، گفتگو، تجربه های حسی متنوع، تغذیه و خواب مناسب و محیطی که در آن اشتباه کردن مجاز است.
نظرات کاربران