کاردرمانی فلج مغزی یکی از روشهای تاثیرگذار و تایید شده برای درمان فلج مغزی به شمار میرود. در این روش شاهد طیف گستردهای از رویکردهای درمانی هستیم که با توجه به نیازهای فردی بیمار، طراحی و تعیین شدهاند. با استفاده از این تکنیک میتوان فعالیتها و عملکردهای روزانهی بیمار را مدیریت کرد. همچنین با استفاده از آن میتوان تواناییهای جسمی، شناختی و مهارتهای حرکتی بیمار مبتلا به CP را بهبود بخشید. فراموش نکنید که این تکنیک درمانی نیز مانند بسیاری از استراتژیهای درمانی منوط به انتخاب مسیر درمان درست، تخصصی و متناسب با شرایط بیمار است.
منظور از کاردرمانی فلج مغزی چیست و دقیقا چه کمکی میکند؟
قبل از توضیح کاردرمانی فلج مغزی بهتر است بدانید که کاردرمانی یک تکنیک سلامت محور است که هدف آن ارتقای سلامت و رفاه بیمار است. از این روش کاردرمانی با عنوان CP نیز یاد میشود. این روش یک رویکرد تخصصی درمانی است که هدف آن کمک به کودک و یا فرد مبتلا برای انجام بهتر فعالیتهای روزمره، افزایش استقلال و استفاده حداکثری از تواناییهای موجود است. به زبان سادهتر، کاردرمانی تلاش میکند که کودک مبتلا به CP بتواند:
- بهتر بنشیند.
- دستهایش را هدفمندتر استفاده کند.
- با محیط اطرافش ارتباط موثرتری بگیرد.
- در حد توان خود مستقلتر شود.
فراموش نکنید که کاردرمانی فلج مغزی تنها بر روی حرکت متمرکز نیست. این درمان به صورت همزمان روی مهارتهای حرکتی ظریف و درشت، هماهنگی چشم و دست، پردازش حسی، تمرکز، برنامهریزی حرکتی و حتی مهارتهای شناختی، کار میکند.
کاردرمانی در فلج مغزی چگونه روی حرکت، تعادل و کنترل بدن اثر میگذارد؟
در فلج مغزی مشکل اصلی تنها ضعف عضلانی بیمار نیست؛ بلکه اختلالات در کنترل حرکت، هماهنگی عضلات و پردازش پیامهای عصبی سبب میشوند کودک نتواند بدنش را آنطور که میخواهد مدیریت کند. کاردرمانی فلج مغزی دقیقا روی همین موارد تمرکز میشود. (یعنی ارتباط بین مغز، عضلات و حرکت هدفمند). یکی از بخشهای مهم کاردرمانی، تقویت تعادل و کنترل مرکزی بدن است. کاردرمانگر با استفاده از تمرینهای هدفمند و تخصصی، به بیمار کمک میکند تا الگوهای حرکتی صحیحتری را تجربه و تمرین کند. زمانی که کودک بتواند به تعادل بهتری دست یابد، حرکت دست و پای او هم دقیقتر و ایمنتر میشود.
شروع کاردرمانی فلج مغزی؛ زمان طلایی از چه سنی است؟
یکی از دغدغههای مهم والدین برای استفاده از کاردرمانی فلج مغزی، زمان طلایی استفاده از آن است؟ برای پاسخ به این سوال بهتر است بدانید که هر چه کاردرمانی سریعتر آغاز شود، شانس پیشرفت برای دستیابی به بهبودی، بیشتر میشود.
همانطور که شروع گفتاردرمانی در منزل باید در زمان خاصی انجام بپذیرد، کاردرمانی برای فلج مغزی نیز معمولا از ماههای ابتدایی و بلافاصله پس از تشخیص بیماری، آغاز میشود. بنابراین پس از مشاهدهی اولین علائم و شک به رشد تاخیری باید فرایند درمانی را آغاز کرد. در این بازه، مغز کودک از انعطاف پذیری بالایی برخوردار است. از این رو تمرینات هدفمند میتوانند تاثیر عمیقتری بر روی یادگیری حرکت، تعادل و کنترل بدن، داشته باشند.
در نظر داشته باشید که کاردرمانی فلج مغزی محدود به خردسالی یا نوزادی نیست! کودکان بزرگتر و حتی نوجوانان مبتلا به فلج مغزی نیز میتوانند از کاردرمانی بهرهمند گردند. با این تفاوت که اهداف درمان در سنین بالاتر بیشتر بر روی افزایش استقلال، بهبود عملکرد روزمره و پیشگیری از محدودیتهای ثانویه متمرکز خواهند بود. آنچه که متخصصین بیشتر از سن دقیق، به آن توجه میکنند؛ شروع به موقع بعد از تشخیص، تداوم درمان و طراحی برنامه متناسب با شرایط کودک است.
آیا تاخیر در شروع کاردرمانی فرصت بهبود را از بین میبرد؟
نگرانی از تاخیر در زمان شروع کاردرمانی فلج مغزی کاملا طبیعی است. به طوری که تقریبا تمامی والدین در مقطعی از مسیر درمان، با آن مواجه میشوند. پاسخ علمی و واقعبینانه این است که:
تاخیر در شروع کاردرمانی فلج مغزی فرصتها را کم میکند؛ اما آنها را از بین نمیبرد.
با توجه به انعطافپذیر بودن مغز کودک در سالهای ابتدایی تولد، روند یادگیری حرکت و کنترل بدن را آسانتر و سریعتر میکند؛ اما این به معنای اتمام بهبودی در سنین بالاتر نیست! در سنین بالاتر تنها مسیر درمان واقعبینانهتر و هدفمندتر میشود.
در مواردی که کاردرمانی فلج مغزی با تاخیر شروع میشود، تمرکز درمان معمولا از جبران کامل به سمت افزایش استقلال، کاهش محدودیتهای حرکتی و پیشگیری از بدتر شدن وضعیت میرود. همین تغییر نگاه باعث میشود که کودک همچنان پیشرفت کند؛ حتی اگر سرعت آن کم باشد.
اهداف کاردرمانی فلج مغزی
همانطور که فرایند گفتاردرمانی آنلاین تغییرات یک شبه ندارد، کاردرمانی برای فلج مغزی نیز با هدف بهبود عملکرد واقعی در زندگی روزمره طراحی میشود نه تغییر یک شبه شرایط کودک! به طور کلی اهداف درمان به دو بخش کوتاه مدت و بلند مدت تقسیم میشوند. این تقسیمبندی مسیر پیشرفت را هموار و قابل پیگیری کرده و والدین را در جریان تغییرات قرار میدهد.
شناخت اهداف کوتاه مدت کاردرمانی CP
اهداف کوتاه مدت در کاردرمانی فلج مغزی معمولا بر روی پایهسازی حرکتی و عملکردی متمرکز هستند. یعنی تواناییهایی که کودک برای پیشرفتهای بزرگتر به آنها نیاز دارد. این اهداف اغلب در بازههای چند هفتهای تا چند ماهه، تعریف میشوند. این فرایند کاردرمانی به کودک کمک میکند تا:
- از کنترل بهتر بر روی سر و بدن برخوردار گردد.
- بتواند وضعیت بدن را راحتتر حفظ کند. (توانایی نشستن، جابجایی و غیره)
- از دستها برای گرفتن، رها کردن یا بازی، استفاده هدفمندتری داشته باشد.
- واکنشهای تعادلی و هماهنگی حرکتی بهتری نشان دهد.
هدفهای بلند مدت کاردرمانی فلج مغزی در استقلال کودک
اهداف بلند مدت کاردرمانی فلج مغزی، فراتر از تمرینهای جلسهای هستند. آنها به طور مستقیم بر روی کیفیت زندگی کودک و خانواده اثر میگذارند. کاردرمانی در بلند مدت سبب میشود که کودک بتواند:
- در حد توان خود لباس بپوشد، غذا بخورد و در بازیها، مشارکت فعال داشته باشد.
- در محیط خانه، مدرسه یا اجتماع، اعتماد به نفس حرکتی بیشتری پیدا کند.
- مهارتهای حرکتی، شناختی و حسی را به صورت کاربردی در زندگی واقعی استفاده کند.
- از بروز محدودیتهای ثانویه (مثل خشکی مفاصل، الگوهای حرکتی نادرست یا انزوای اجتماعی) جلوگیری شود.
در جلسات کاردرمانی فلج مغزی چه میگذرد؟
جلسات کاردرمانی فلج مغزی فقط مجموعهای از تمرینهای تکراری نیست! هر جلسه بر اساس شرایط خاص کودک، اهداف درمان و مرحلهای که در آن قرار دارد برنامهریزی میشود. با این حال بیشتر جلسات از ساختار مشخصی پیروی میکنند.
ارزیابی اولیه در کاردرمانی
یکی از نکات بسیار مهم برای شروع کاردرمانی فلج مغزی ارزیابی اولیه است. کاردرمانگر، وضعیت جسمی و روحی کودک را از جنبههای مختلف بررسی میکند. مانند:
- سطح کنترل حرکتی و تعامل کودک
- توانایی استفاده از دستها و مهارتهای ظریف
- واکنش حسی و هماهنگی چشم و دست
- میزان استقلال کودک در فعالیتهای روزمره
و مواردی از این قبیل. این ارزیابی سبب میشود که اهداف درمان؛ واقع بینانه، قابل اندازهگیری و متناسب با توان کودک در نظر گرفته شوند.
تمرینها و فعالیتهای رایج در کاردرمانی CP
پس از انجام ارزیابی، بخش اصلی کاردرمانی فلج مغزی منوط به تمرینهایی است که معمولا در قالب بازیهای هدفمند مورد استفاده قرار میگیرند. تمرینها به نحوی برنامهریزی میشوند که کودک از انجام آنها خسته یا دل زده نشود. این تمرینها شامل:
- بهبود کنترل بدن و تعادل آن
- تقویت مهارتهای حرکتی دستها
- تمرین نشستن، ایستادن یا جابجایی
- تمرین هماهنگی چشم و دست
- تمرینات مربوط به اندام فوقانی
- تمرین برای زندگی روزمره (غذا خوردن، لباس پوشیدن، بازی کردن با دیگران)
و غیره هستند. ظاهرا این فعالیتها ممکن است ساده یا بازی گونه به نظر برسند؛ اما هر کدام از تمرینات به طور هدفمند، تکنیک درمانی خاصی را در پوشش میدهند.
مشارکت والدین؛ بخش پنهان اما حیاتی
در بسیاری از جلسات مربوط به کاردرمانی فلج مغزی، والدین به طور خواسته و یا ناخواسته درگیر فرایند درمان خواهند شد. مشارکت والدین برای قضاوت نیست! بلکه هدف از این بخش آموزش والدین برای دستیابی به نتایج ایدهآل و موفقیت آمیز است. در این جلسات والدین یاد میگیرند که:
- چگونه تمرینها را حتی در عدم حضور کاردرمانگر، ادامه دهند.
- حرکات را چگونه انجام دهند که اشتباه نباشد و چه حرکاتی را هرگز نباید انجام دهند.
- چطور محیط را برای کودک آماده و مناسب نمایند.
شاید این بخش در ظاهر بسیار ساده تلقی گردد اما نقش مهم و تعیین کنندهای در موفقیت درمان، خواهد داشت.
بررسی پیشرفت و تنظیم مسیر در پایان هر جلسه
در انتهای جلسات معمولا روند پیشرفت کودک مورد بررسی قرار میگیرد. پس از بررسی در صورت نیاز شدت یا نوع تمرین تغییر میکند. اهداف کوتاه مدت به روزرسانی میشوند. تمرینهای خانگی جدید پیشنهاد میشود. به این ترتیب میتوان گفت که: مسیر درمان هرگز ثابت و خشک نیست. بلکه همراه با روند رشد کودک، تمرینها نیز تکامل پیدا میکنند.
کاردرمانی فلج مغزی تا چه زمانی ادامه دارد؟
پاسخ به این سوال بسیار کوتاه و صادقانه است. کاردرمانی فلج مغزی زمان پایان مشخص و یکسانی برای همه کودکان ندارد. مدرت درمان به عوامل مختلفی مانند: شدت فلج مغزی، سن شروع درمان، اهداف خانواده و میزان پیگیری تمرینها بستگی دارد.
نکته بسیار مهم این است که کاردرمانی قرار نیست بی پایان و فرسایشی باشد. اگر روند درمان هوشمندانه، هدفمند و برنامهریزی شده پیش برود، مسیر آن کاملا قابل مدیریت خواهد بود. برای دسترسی به این روند درمانی تخصصی بهتر است از خدمات ساختارمند و هدفمند مانند سیب نت استفاده شود. در این مجموعه با استفاده از برنامهریز مرحلهای، پایش پیشرفت کودکان و هماهنگی بین درمان و زندگی روزمره، روند کاردرمانی به بهترین نحو انجام میپذیرد.
نظرات کاربران